Zaman keçdikcə dünya öz sirrlərini insanlara açmağa davam edir. Qədim sivilizasiyaların izi yalnız tarix kitablarında deyil, yerin alt qatlarında, daşların arasında, torpağın dərinliklərində gizlənib. Son illərdə aparılan arxeoloji qazıntılar, həm Azərbaycanda, həm də dünyada heyrət doğuran tapıntılarla nəticələnib.
Tovuz rayonunun Dondar Quşçu kəndi ərazisində aparılan qazıntılar zamanı eramızdan əvvəl III minilliyə aid insan ayaq izləri aşkarlanıb. Bu izlər, o dövr insanlarının məskunlaşma formaları, yaşayış tərzi və həyat şəraitini araşdırmaq üçün mühüm material sayılır.                                       Oğuz rayonunda 3 min illik kurqan
   2023-cü ildə Oğuzda aşkarlanan bu kurqan təkcə insan sümükləri deyil, həm də dövrə aid silahlar və gil qablar ilə zəngin olub. Maraqlıdır ki, qabların birində qida qalığına rast gəlinmiş və kimyəvi analiz nəticəsində qədim dövrdə istifadə edilən taxıl növləri müəyyən edilmişdir.                           
   Naxçıvanda daşdan yonulmuş sarkofaq tapıntısı  Azərbaycanın dəfn adətləri və inanc sistemi haqqında yeni fikirlər ortaya qoyub. Sarkofaq üzərindəki simvollar isə hələ də tam açılmayıb və elm adamlarının üzərində çalışdığı nadir kəşflərdəndir.
  2022-ci ildə Misirin Sakkara nekropolunda arxeoloqlar tamamilə möhürlü və açılmamış 2500 illik bir məzar aşkarladılar. İçərisində çox nadir qızıl maska, gil lövhələr və ibadət simvolları tapıldı. Məzardakı yazılar və simvollar qədim Misir dilində yeni anlayışlar gətirdi.


                                       Peruda “Yeraltı tunel sistemi” (2021)  
   And dağlarının ətəyində yerləşən bu tunellərin 1500 ildən artıq yaşı olduğu və qədim İnka mədəniyyətindən əvvəlki dövrlərə aid olduğu aşkar edilib. Tunellər hələ də tam araşdırılmayıb, amma onların rituallarla bağlı gizli keçidlər olduğu düşünülür.
                        Türkiyədə “Karahan Təpə” (Göbekli Təpənin “qardaşı”)
    Türkiyədə 2023-cü ildə Şanlıurfa ərazisində aşkar edilən Karahan Təpə, Göbekli Təpədən daha qədim ola biləcəyi ehtimal edilən bir kompleksdir. 12 min illik bu mədəniyyət insanlığın ilk dini rituallarına dair izlər daşıyır və arxeoloji elmdə yeni baxış bucağı yaradıb.
   İtaliyada  Roma şəhərinin  yaxınlığında 2020-ci ildə tapılan  “Brunel Məbədi”   qədim məbəd kompleksində dəniz tanrılarına aid çoxsaylı əşyalar, mərmər fiqurlar və yazılar aşkarlanıb. Bu tapıntı Etrusk sivilizasiyasının Roma dövründən əvvəlki dini inanclarını göstərir.
   Bu tapıntılar sübut edir ki, dünya hələ də öz sirlərini tam açmayıb. Azərbaycan isə bu xəzinənin bir parçası olaraq yeni arxeoloji kəşflərlə öz qədim tarixini bir daha dünyaya tanıdır. Qədim zamanlardan gələn bu səssiz şahidlər, insanlığın ortaq yaddaşıdır və onları qorumaq, dəyərləndirmək hər birimizin borcudu.
  Sedanews.az