Altsheymer xəstəliyinin səbəbləri və gizli simptomları

Altsheymer xəstəliyinin səbəbləri və gizli simptomları

Bugün, 14:08

Müasir tibbin və qocalmaqda olan qlobal cəmiyyətin ən böyük çağırışlarından biri Altsheymer xəstəliyidir. Beyin hüceyrələrinin vaxtından əvvəl məhv olması ilə nəticələnən bu nevroloji pozğunluq, dünyada demensiyanın (ağıl zəifliyi) ən geniş yayılmış növü hesab olunur. Statistika göstərir ki, ömür uzunluğu artdıqca bu xəstəliklə qarşılaşma riski də kəskin çoxalır. Bəs yaxınlarımızı və bizi təhdid edən bu xəstəliyin yaranma səbəbləri nələrdir və onun ilkin əlamətlərini necə tanıya bilərik?

Bəs beyində nələr baş verir? Və xəstəliyin yaranma səbəbləri nədi?

Altsheymer xəstəliyinin dəqiq yaranma mexanizmi hələ də tam olaraq həll edilməmiş bir tapmaca olaraq qalır. Lakin tibbi araşdırmalar beyində baş verən patoloji dəyişikliklərin bəzi əsas səbəblərini ortaya qoyub: Zülal yığılması (amiloid və tau): Beyin hüceyrələrinin ətrafında "beta-amiloid" adlanan zülal lövhələri və hüceyrə daxilində "tau" zülal düyünləri toplanır. Bu toksik yığılmalar sinir hüceyrələri (neyronlar) arasında əlaqəni kəsir və onların ölümünə səbəb olur. Yaş faktoru: Əsas risk faktoru yaşdır. Xəstəlik adətən 65 yaşdan sonra özünü büruzə verir və bu yaşdan sonra yoluxma riski hər 5 ildə bir təxminən ikiqat artır. Genetik meyllilik: Ailəsində, xüsusən də birinci dərəcəli qohumlarında Altsheymer olan şəxslərin bu xəstəliyə tutulma ehtimalı daha yüksəkdir. Bəzi genlər (məsələn, APOE-e4) riski birbaşa artırır. Xroniki xəstəliklər və həyat tərzi: Yüksək qan təzyiqi, şəkərli diabet, yüksək xolesterin və oturaq həyat tərzi beyin qan dövranını pozaraq hüceyrələrin vaxtından əvvəl qocalmasına zəmin hazırlayır və nahəyət kəllə-beyin travmaları: Keçmişdə alınan ciddi və təkrarlanan baş zədələri gələcəkdə Altsheymer riskini tetikleyen faktorlar sırasındadır.

Amma altsheymer xəstəliyi qəfildən başlamır; o, beyində illərlə səssizcə irəliləyir və ilk simptomlar adətən adi yaşlılıq yorğunluğu və ya diqqətsizliklə səhv salınır. Xəstəliyin əsas simptomları aşağıdakılardır:

Yaxın Keçmişin Unudulması: Ən bariz erkən əlamətdir. Xəstə illər əvvəl baş verən hadisələri dəqiqliklə xatırladığı halda, bir neçə saat əvvəl nə yediyini və ya kiminlə danışdığını unudur.
Gündəlik İşlərin İcra Olunmasında Çətinlik: Tanış yemək reseptlərini hazırlamaq, məişət cihazlarını idarə etmək və ya illərdir edilən adi bir hobbini yerinə yetirmək çətinləşir.
Zaman və Məkan Çaşqınlığı: Xəstələr hansı gündə, ayda və ya fəsildə olduqlarını unuda bilirlər. Hətta yaxşı tanıdıqları küçələrdə azmaq və harada olduqlarını dərk etməmək sıx rast gəlinən hallardandır.
Nitq və Ünsiyyət Problemləri: Adi sözləri tapmaqda çətinlik çəkmək, cümlələri yarımçıq qoymaq və ya söhbət zamanı eyni sualı dəfələrlə təkrarlamaq.
Əşyaları Səhv Yerlərə Qoymaq: Eynəyi soyuducuya, açarları isə zibil qutusuna qoymaq kimi qeyri-adi davranışlar və itən əşyalara görə ətrafdakıları oğurluqda günahlandırmaq.
Mühakimə və Qərar Vermə Qabiliyyətinin Zəifləməsi: Fəsilə uyğun olmayan geyimlərin seçilməsi (məsələn, yayda qalın palto geyinmək) və ya pul xərcləyərkən tamamilə qeyri-məntiqi addımlar atmaq.
Xasiyyət və Davranış Dəyişiklikləri: Səbəbsiz qorxu, narahatlıq, depressiya, aqressiya və ya əksinə, ətrafa qarşı tamamilə laqeydlik (apatiya) və sosial mühitdən uzaqlaşma.

Bu gün elm hələ də Altsheymer xəstəliyini tamamilə sağaldacaq bir dərman kəşf etməyib. Lakin bu, çarəsiz olduğumuz mənasına gəlmir. Erkən mərhələdə qoyulan diaqnoz mövcud müasir preparatların köməyi ilə xəstəliyin proqressivləşməsini (sürətlənməsini) əhəmiyyətli dərəcədə yavaşladır. Bu isə xəstənin daha uzun müddət müstəqil yaşamasına və həyat keyfiyyətinin qorunmasına imkan yaradır. Yaxınlarınızda yuxarıdakı əlamətlərdən bir neçəsini müşahidə edirsinizsə, bunu sadəcə "yaşlılıq əlaməti" saymayıb, mütləq bir nevroloq və ya psixiatr müayinəsinə müraciət etməyiniz vacibdir.